Huwelijksdwang

Het is belangrijk dat sociale professionals alert zijn op signalen van huwelijksdwang blijkt uit de vernieuwde factsheet huwelijksdrang van Kennisplatform Integratie & Samenleving/Movisie (KIS).

Dat vraagt wel wat van hen: de signalen die (mogelijke) slachtoffers van huwelijksdwang afgeven, zijn namelijk niet altijd duidelijk. De factsheet geeft professionals up to date informatie over cijfers, verschijningsvorm, wetgeving en beleid, signalering en aanpak.

Huwelijksdwang

Onder huwelijksdwang wordt verstaan: het dwingen van een meisje/vrouw of een jongen/man tot een huwelijk, door ouders, familie of gemeenschap. Het is een huwelijk waarbij één of beide huwelijkspartner(s) geen zeggenschap heeft (hebben) over de sluiting van de huwelijkse verbintenis en daarmee niet instemt (instemmen).

Aantallen

Precieze cijfers over de omvang van huwelijksdwang in Nederland ontbreken. Wel blijkt dat er een ondergrens is van 181 geregistreerde gevallen van huwelijksdwang tussen 2011-2012 uit recent onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut. Dit zijn cijfers op basis van de registraties van diverse instellingen. De werkelijke cijfers liggen hoger: volgens de methode van ‘educated guess’ komen er tussen de 674 en 1914 dwanghuwelijken voor. Vooral jongeren tussen de 16 en 25 jaar met een niet-westerse achtergrond zijn kwetsbaar voor uithuwelijking.

Wetgeving

‘Vroegtijdige signalering van huwelijksdwang kan veel ellende voorkomen,’ zegt Hilde Bakker. Ze is adviseur Aanpak Huiselijk en Seksueel Geweld bij Movisie en een van de auteurs van de ‘factsheet huwelijksdwang 2015’ van het Kennisplatform Integratie & Samenleving. ‘Eenmaal in een huwelijk, is het lastig om eruit te komen.’

Voor een vroegtijdige signalering is allereerst nodig dat sociale professionals – in onderwijs, jeugdzorg en jongerenwerk – goede voorlichting geven over de rechten van jongeren. Huwelijksdwang is strafbaar in Nederland. Momenteel ligt bij de Eerste Kamer een wetsvoorstel dat het sluiten van een gedwongen huwelijk moeilijker maakt.
Bakker: ‘Op het moment dat jongeren bewust zijn van hun rechten zullen ze waarschijnlijk eerder proberen het gesprek aan te gaan met ouders of andere betrokkenen die het beoogde huwelijk proberen af te dwingen.’ Ook de wettelijke strafbaarheid kan voor jongeren een steuntje in de rug zijn. Bakker: ‘Niet dat jongeren aangifte zullen doen tegen hun ouders, maar het kan wel de aanleiding zijn om het gesprek te openen. Ouders zitten vaak ook gevangen in opvattingen van de familie en tradities over hoe het hoort.’

Signalen en de rol van professionals

Niet altijd zijn de signalen over huwelijksdwang die de betreffende jongeren afgeven duidelijk. Ze praten er niet gauw over. Sociale professionals moeten daarom alert zijn volgens Bakker: ‘Zo kunnen bijvoorbeeld leerkrachten letten op een lege stoel in de klas. Dat kan een aanwijzing zijn dat een jongere niet is teruggekeerd van vakantie, omdat hij of zij in het land van herkomst moest blijven.’ Het is belangrijk dat professionals in dat soort situaties contact opnemen met Veilig Thuis. (Het advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling. Dit zijn regionale organisaties waar slachtoffers, daders en omstanders terecht kunnen voor deskundige hulp en advies).

Factsheet huwelijksdwang

De factsheet huwelijksdwang gaat onder andere in op de definitie, omvang, verschijningsvorm, wetgeving en beleid, gevolgen, signalering en aanpak van huwelijksdwang. De factsheet is hier te downloaden.

Auteurs: Hilde Bakker en Drs. Sahar Noor.

Afbeelding: Detail van de factsheet huwelijksdwang van KIS. 

Essentials voor backpackers