Afschaffing van het Afrikaans bij universiteiten

Het Afrikaans
CC BY-SA 3.0

Tweeëntwintig jaar na het einde van de apartheid liggen de taalrechten van het Afrikaans onder vuur, ondanks dat deze rechten in de grondwet staan. Deze maand volgen er drie gerechtelijke beslissingen die de toekomst van het Afrikaans ingrijpend veranderen.

Vandaag staan de burgerrechtenorganisaties AfriForum en Solidariteit – die samen meer dan 250.000 leden tellen en waarvan de leden meestal ook hun gezinsleden vertegenwoordigen – in het gerechtshof. Ze staan tegenover de Universiteit van die Vrystaat, die ondersteund wordt door de Afrikaanse Taalraad, de Suid-Afrikaanse Onderwysunie en de Federasie van Suid-Afrikaanse Skoolbeheerliggame. Deze partijen verdedigen hun standpunt dat het Afrikaans als primaire onderwijstaal op deze universiteit afgeschaft moet worden. Op 22 juni beslissen de bestuursraden van de Universiteit van Pretoria en de Universiteit van Stellenbosch naar verwachting ook over de afschaffing van het Afrikaans als onderwijstaal.

Afrikaans onder vuur bij universiteiten

Bij slechts twee van de 26 Zuid-Afrikaanse universiteiten (namelijk Noordwes-Universiteit en de Universiteit van Stellenbosch) is het Afrikaans nog de primaire onderwijstaal. Bij de Universiteit van Stellenbosch zijn burgerechtenorganisaties vanaf begin 2016 in rechtszaken met het bestuur van de universiteit verwikkeld om de dreigende afschaffing van het Afrikaans als primaire onderwijs- en administratieve taal te voorkomen. Op 22 juni volgt er een nieuw voorstel over het taalbeleid door de universiteitsraad. Aanvaarding van dit voorstel heeft tot gevolg dat onderwijs in het Afrikaans op de tweede plaats komt met het Engels als primaire onderwijstaal.

Afschaffing van het Afrikaans bij universiteiten

De bestuursraad van de Universiteit van die Vrystaat heeft recent besloten om het Afrikaans, dat nu nog – net zoals het Engels – een reguliere keuze is voor onderwijstaal, vanaf 2017 alleen nog voor een paar cursussen gebruikt wordt. Onder meer voor landbouwwetenschap, theologie en pedagogische opleidingen. In de rechtszaak die vandaag voor komt, beslist het gerechtshof in Bloemfontein of deze beslissing rond taalrechten voortgang vindt.

Ook de Universiteit van Pretoria neemt haar taalbeleid in heroverweging. De bestuursraad van deze universiteit – waar het Afrikaans nog als onderwijstaal aan de universiteit geldt – neemt ook op 22 juni een beslissing over de voorgestelde herziening van het taalbeleid.

De Universiteit van Suid-Afrika, de grootste universiteit voor onderwijs op afstand in Zuid-Afrika, gebruikt al sinds maart het Afrikaans als onderwijstaal niet meer. Deze wijziging is nog niet officieel bekend gemaakt.

Economische vooruitgang en overbrugging

Het Afrikaans is één van de slechts vier talen ter wereld die in de afgelopen eeuw gebruikt werd voor wetenschaps­beoefening, literatuur, politiek, rechtspraak en als handelstaal. De taal bevordert de socio-economische vooruitgang van haar sprekers en draagt daarmee bij aan daarmee een menswaardiger bestaan voor de sprekers van de taal.

Van de elf officiële talen in Zuid-Afrika zijn slechts het Engels en het Afrikaans geschikt als belangrijke overbruggingsfunctie voor de ontwikkeling van de andere negen inheemse talen. Als het Afrikaans afgeschaft wordt, is de kans klein dat een andere officiële taal zich ontwikkelt voor deze functie.

Het Afrikaans en de politiek

Het samenwerkingsverband tussen het African National Congress (ANC) (de regerende partij) en de Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party (SAKP) voert de Nationale Democratische Revolutie ook door in het onderwijs van Zuid-Afrika. Eentalig onderwijs met Engels als voertaal bevordert volgens deze politieke partijen de maatschappelijke saamhorigheid.

Het Afrikaans wordt dikwijls als omstreden beschouwd. De taal had immers een bevoorrechte positie tijdens de apartheidsjaren. Echter, de moedertaalsprekers van het Afrikaans vormen een multiraciale groep. Grondwettelijke instellingen die de taalrechten van Zuid-Afrikaanse gemeenschappen beschermen en bevorderen, hebben alleen nog symbolische functie.

Ideologische argumenten over het gebruik van het Engels als lingua franca zijn vaak gehoord: men beweert dat alle Zuid-Afrikanen deze taal verstaan. Maar de plattelandse gemeenschappen spreken niet zo goed Engels, afgezien van het gegeven dat ruim 90 procent van de burgers een andere moedertaal dan het Engels heeft. Als moedertaalsprekers van het Afrikaans het recht ontnomen wordt om onderwijs in hun moedertaal te volgen, houdt dit in dat ze zich moeilijker uit hun socio-economische en maatschappelijke komaf ontworstelen.

Statistische gegevens

Volgens de officiële statistische gegevens van 2011 neemt het Afrikaans in Zuid-Afrika de derde plaats in ten opzichte van alle moedertalen. De percentages van moedertaalsprekers van de officiële talen in Zuid-Afrika zijn als volgt: Zoeloe (22,7%); Xhosa (16,0%); Afrikaans (13,5%); Engels (9,6%); Pedi (9,0%); Tswana (8,0%); Sotho (7,6%); Tsonga (4,5%); Ndebele (2,0%); Swazi (2,5%); Venda (2,4%), andere talen (1,7%), en gebarentaal (0,5%).

De moedertaalsprekers van het Afrikaans hebben een multiraciale samenstelling. De 6.855.082 mensen die in de volkstelling van 2011 aangegeven hebben dat het Afrikaans hun moedertaal is, zijn zo onder te verdelen: 50,21% bruine sprekers (de zogenaamde Kleurlinge), 39,54% blanke sprekers, 8,78% zwarte sprekers, 0,86% Indische/Aziatische sprekers en 0,61% uit andere groepen.

De moedertaalsprekers van het Afrikaans wonen verspreid over het hele land. In sommige gebieden wonen meer Afrikaanse moedertaalsprekers dan in andere gebieden, vooral in de provincies Wes-Kaap (49,69%) en Noord-Kaap (53,75%).

Internationale steun

De voorstanders van het Afrikaans pleiten voor internationale steun. Volgens hen zouden buitenlandse besluitvormers zich in het openbaar mogen uitspreken tegen de afschaffing van het Afrikaans in het onderwijs. Uitwisseling van kennis, studenten en docenten met particuliere onderwijsinstellingen, zoals Akademia en Sol-Tech, mogen volgens hen ondersteund worden. Evenals de introductie van Afrikaanse kunst- en cultuurproducten in Europa.

Volgens deze voorstanders moet afschaffing van het Afrikaans worden tegengegaan door alle instellingen en individuen voor wie taal- en burgerrechten van groot belang zijn. Zodat deze unieke cultuurschat, geworteld in Afrika, Europa en zelfs Azië, niet verloren gaat.

Afbeelding: van Wawiel op Wikipedia, met licentie CC BY-SA 3.0.

Redactie
Wereld van Culturen kijkt voorbij grenzen en haalt de wereld voor je dichterbij. Je mondiaal verbonden voelen, een gevoel dat we willen overbrengen. Juist in deze tijd van polarisatie, maar ook juist in deze tijd van kansen! Laat je inspireren door de culturen van onze wereld.